یکشنبه 20 آذر 1390 11:13 ب.ظ نظرات ()

در بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان نیروهای نظامی نقشی تعیین کننده در تعیین سیاستها دارند. نظامیان در مواردی که مسائل مربوط به امنیت ملی درمیان باشد در کنار سیاستمداران قرار گرفته و گاه حتی با فشار آوردن به سیاستمدارن آنها را به واکنشهای نظامی ترغیب می کنند. صنایع نظامی ، که با نیروهای نظامی دارای منافع مشترک می باشند، دارای نمایندگانی در دستگاه های اجرایی و و قانون گذار هستند که منافع این صنایع و نظامیان حامی خود را تأمین می کنند.

اما در بسیاری از کشورهای جهان سوم ارتشها به دنبال امتیازاتی بیش از اینها هستند. در این گونه کشورها نیروهای نظامی به بهانه اینکه ضامن امنیت و تمامیت ارضی کشور هستند خود را تافته جدابافته از دیگر نهادهای سیاسی و تصمیم گیرنده می دانند و نقشی فراتر برای خود قائل هستند.

کشور مصر نمونه ای بارز از این گونه نظامهای سیاسی است. پس از کودتای افسران آزاد بر علیه حکومت پادشاهی سلطان فاروق در سال 1952 و به روی کار آمد محمد نجیب بیش از نیم قرن است که مصر عملا توسط نظامیان اداره می شود. تمام افرادی که پس از کودتا سکان امور مصر را ، با عنوان رئیس جمهور، در دست گرفته اند برخواسته از ارتش این کشور می باشند. این امر به سلطه نظامیان در تمامی امور مصر منجر شد. ابتدا احزاب مخالف سرکوب شدند و بعد به بهانه امنیت ملی و مبارزه با تروریسم وضعیت اضطراری در کشور برقرار شد تا هر گونه مخالفت سیاسی در مصر با توسل به قانون وضعیت اضطراری سرکوب شود. طبق این قانون پلیس می تواند افراد را بدون تفهیم اتهام بازداشت کند و تا زمان محاکمه در بازداشت نگاه دارد. ارتش مصر روز به روز در مسائل سیاسی و جاری این کشور نفوذ بیشتری یافت تا جائیکه بر خلاف کشورهای پیشرفته ، به جای اینکه ارتش در خدمت کشور باشد کشور در خدمت ارتش قرار گرفته بود.

سال گذشته مردم مصر خسته از دیکتاتوری حسنی مبارک و ناراضی از فساد اطرافیان وی با تمسک به  شراره ای که منجر به سقوط دیکتاتوری بن علی در تونس شد به خیابانها ریختند. هر چند که مردم مصر سعی کردند که اعتراضاتی مسالمت آمیز داشته باشند اما تجمع آنها توسط نیروهای ضدشورش در هم کوبیده شد و در نتیجه اعتراضات با سرعتی باورنکردنی به دیگر شهرهای بزرگ این کشور سرایت کرد. مبارک ، که خود را تنها ناجی مصر می انگاشت و گمان می کرد که در صورتی که در مصدر کار نباشد شیرازه تمام امور کشور از هم پاشیده خواهد شد، در برابر درخواستهای مردم به شدت مقاومت کرد. مهمترین درخواستهای مردم مصر استعفای مبارک و نزدیکان وی از مناصب دولتی، لغو قانون وضعیت اضطراری، برقراری آزادی بیان و انتخابات آزاد بود. در نهایت تجمع مردم در میدان التحریر و پافشاری آنها بر حقوق قانونی خود منجر به عقب نشینی استعفای حسنی مبارک و واگذاری قدرت به یک شورای نظامی شد.


http://i.dailymail.co.uk/i/pix/2011/01/30/article-1351826-0CF9B05A000005DC-651_634x370.jpg

 

http://armour.ws/wp-content/uploads/2011/01/tanks-egypt-protests.jpg

http://utopianist.com/wp-content/uploads/2011/02/Egypt-protest-army.jpg


ارتش که خود را در برابر امواج مردم ناتوان می دید تصمیم گرفت که دست از حمایت مبارک بردارد و در کنار مردم قرار بگیرد. یک روز قبل از استعفای مبارک ارتش در بیانیه‌ای اعلام کرد آماده‌است در صورت بازگشت کشور به آرامش، وضعیت اضطراری را لغو کند. ارتش همچنین در بیانیه دیگری اعلام کرد، تضمین می‌کند که انتخابات آزاد و عادلانه برگزار گردد. دو روز پس از استعفاء مبارک، در اعلام کرد تا برگزاری انتخابات مجلس و ریاست جمهوری که در شش ماه دیگر انتخاب می شود بر سر قدرت خواهند ماند. کابینه ارتشی مصر نیز مجلس را منحل اعلام کرد.

اما این وعده ها پایان کار شورای نظامی مصر نبود. این شورا ، به ریاست سپهبد طنطاوی، نتوانست انتظارات مردم مصر را در راه رسیدن به یک حکومت دموکراتیک به خوبی برآورده کند و در نتیجه از بهمن سال گذشته تا به امروز مردم مصر بارها و بارها برای رسیدن به خواسته های خود دوباره به خیابانها بازگشته اند. به عنوان مثال مردم مصر همچنان از نحوه روابط قاهره و تل‌آویو پس از سقوط رژیم مبارک ناراضی هستند و اعتراض خود را با تجمع در مقابل سفارت رژیم صهیونیستی در قاهره بارها اعلام کرده‌اند و حتی یکبار تا اشغال یکی از طبقات سفارت این کشور در قاهره نیز پیشرفتند.

مردم مصر روز جمعه ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱ در تظاهراتی با عنوان جمعه بازپس‌گیری انقلاب، در میدان تحریر قاهره تجمع کردند. مهمترین دلیل خشم انقلابیون مصر، قانونی بود که شورای نظامی این کشور برای انتخابات پارلمانی این کشور تصویب کرده است. قانونی که مجلس این کشور را در اختیار طرفداران حسنی مبارک قرار می‌دهد. نظامیان حاكم بر مصر خواستار حقوق ویژه ای برای خود شده‌اند. آنان می‌خواهند در آینده حق وتو داشته باشند، نفوذشان در دستگاه های حکومتی همچنان حفظ شود و همچنان حرف اول را بزنند. جدا از این نیز خواستار آن هستند كه بودجه سری ارتش در ردیف بودجه‌ای مصر نباشد.

http://resources0.news.com.au/images/2011/01/30/1225996/918276-mideast-egypt-protest.jpg

مردم مصر خواستار آن هستند که شورای نظامی هر چه زودتر زمام امور را به یک دولت غیرنظامی برخواسته از رأی مردم واگذار کند.  این انتظارات سبب شد تا مردم این کشور دوباره به میدان التحریر بازگردند. اینبار ،اما، اعتراضات مردمی با عکس العمل خشنی از جانب نظامیان روبروشد. نه ماه پس از استعفای مبارک مردم مصر به این نتیجه رسیدند که مشکل آنها شخص مبارک نیست بلکه دیکتاتوری نظامی حاکم است که مبارک،تنها، نماد این دیکتاتوری بوده است.

پنجشنبه گذشته كمال الجنزوری برای فراهم کردن رقابتهای انتخاباتی توسط شورای نظامی به نخست وزیری مصر برگزیده شد.تلویزیون رسمی مصر از توافق کمال جنزوری، از نخست‌وزیران زمان مبارک با شورای نظامی این کشور برای تشکیل دولتی جدید خبر داد.

اما به عقیده مردم مصر الجنزوری یکی از مهره های مبارک است. اعتراضات مردم مصر تا امروز به قیمت بیش از 40 کشته و صدها زخمی در قاهره و دیگر شهرهای بزرگ این کشور تمام شده است. معترضان مصری در دومین هفته از قیام خود بر ضد نظامیان موسوم به «انقلاب دوم»، راه های ورودی به ساختمان نخست وزیری را مسدود كردند تا از ورود كمال الجنزوری ،نخست وزیر جدید، به آن جلوگیری كنند. این در حالی است كه الجنزوری وعده داد كه به ملت مصر خدمت خواهد كرد و مقدمات كناره گیری سپهبد طنطاوی از قدرت را فراهم می كند.

اما شدت خشونت ارتش مصر در سرکوب اعتراضات هفته گذشته به قدری بود که سبب اعتراض آمریکا و اتحادیه اروپا شد. هر دو، ضمن تقبیح خشونت ها خواستار انتقال فوری حکومت به یک دولت غیر نظامی شده اند.کاخ سفید نیز روز جمعه اعلام کرد حکمرانان نظامی باید در انتقال قدرت به یک دولت غیر نظامی تسریع کنند. سازمانهای مدافع حقوق بشر نیز عملکرد نیروهای امنیتی مصر و برخورد خشونت آمیز آنان با معترضان در جریان تظاهرات اخیر در آن کشور را محکوم کردند.

ارتش که خود را در موضعی ضعیف در برابر مردم یافته بود دو تن از ژنرال های ارشد خود را برای عذر خواهی به تلویزیون فرستاد. این ژنرال ها در تلویزیون مصر به تمام مردم این کشور تسلیت گفتند. از زمان آغاز دور جدید ناآرامی ها در مصر، این اولین بار است که اعضای شورای نظامی حاکم بر این کشور از مردم عذرخواهی می کنند. البته ارتش به راحتی قدرت را واگذار نخواهد کرد. سرلشکر مختار الملاح ،یکی از اعضای شورای نظامی، در یک مصاحبه خبری اعلام کرد که ارتش به خاطر یک مشت مردمی که در خیابان فریاد می کشند از قدرت دست برنخواد داشد. او در پاسخ به خشونت ارتش و پلیس گفت:"از نیروی پلیس خواسته شده است تا خویشتنداری نشان دهد اما من نمی تواند به آنها دستور دهم تا از خود دفاع نکنند."

با فرارسیدن جمعه امام جمعه قاهره در نماز روز جمعه در میدان تحریر از معترضان خواست میدان را تا وقتی که به خواست هایشان عمل نشده باشد ترک نکنند و این چنین شد که اعتراضات مردم مصر به این هفته کشیده شد.

تظاهرات مردم در حالی جریان دارد كه مقامات دولتی مصر می‌گویند روز دوشنبه انتخابات پارلمانی این كشور آغاز خواهد شد، اما مردم مصر نسبت به تحقق وعده نظامیان همچنان بدبین هستند. از سوی دیگر شیخ الازهر در بیانیه‌ای خطاب به مقامات نظامی مصری از آنها خواست كشتن هموطنان مصری خود را متوقف كنند و تظاهرات مسالمت‌آمیز آنها را به خاك و خون نكشند.

روز شنبه اعضای شورای عالی نظامی حاکم بر مصر با محمود البرادعی، رهبر اپوزیسیون، و عمرو موسی دبیرکل پیشین اتحادیه عرب، ملاقات داشتند که دو متقاضی کاندیدائی ریاست جمهوری هستند.  عمروموسی و حکمرانان نظامی در باره راههای پایان دادن به بحران سیاسی جاری تبادل نظر کردند.

در حال حاضر بازیگران اصلی سیاسی در مصر عبارتند از :

الف-نظامیان، قسمتی از بدنه بورکراتیک دولت و طرفداران مبارک. این گروه علاقمند هستند تا خود را در رأس قدرت سیاسی نگه دارند و با آنکه وعده داده اند تا دولت را به غیرنظامیان واگذار کنند خواستار امتیازات ویژه ای هستند که از زمان جمال عبدالناصر تا کنون داشته اند. عده ای معتقدند که با وجود نفوذ ارتش در وزارت کشور امکان دارد که ارتش از این نفوذ به نفع خود بهره برداری کند و نتیجه انتخابات را به نفع خود تغییر دهد. گروه هایی از مردم هم که از آشوبهای اخیر خسته شده اند از ترس گسترش ناامنی ها به طرفداری از نظامیان پرداخته اند.

ب- احزاب سکولار: این احزاب و دسته های سیاسی در درون خود دارای تشتت هستند و نتوانسته اند یک جبهه متحد تشکیل دهند ولی وجه اشتراک آنها را می تواند دفاع از مدل دموکراسی غربی دانست. احزاب سکولار اولین حامیان حرکت مردم در بهمن گذشته بودند که منجر به سقوط رژیم مبارک شد. آنها می ترسند که تلاش آنها برای برگزاری انتخابات آزاد منجر به قدرت گرفتن احزاب اسلامگرا و مذهبی شود.

ج- احزاب اسلامگرا: احزاب اسلامگرا بارها تأکید کرده اند که قصد ایجاد یک دیکتاتوری مذهبی ،شبیه حکومت طالبان، را ندارند و تنها خواسته آنها برقراری احکام شریعت در سطح جامعه می باشد. احزاب دین مدار بزرگترین مخالفان رابطه مصر با اسرائیل هستند و طرفداران زیادی در میان مردم دارند. عمده ترین جریان مذهبی در مصر جنبش اخوان المسلمین است که برآورد می شود در صورت برگذاری انتخابات آزاد گروه های نزدیک به اخوان المسلمین بتوانند در حدود 40 درصد کرسی های پارلمان را به خود اختصاص دهند. احزاب اسلامگرا آخرین گروه های سیاسی بودند که در اعتراض به رژیم مبارک طرفدارانشان را به خیابانها فراخواندند. آنها در سه شعار آزادی، عدالت اجتماعی و حقوق انسانی با جنبشهای سکولار هم نوا شدند اما آشکار است که اتحاد نحله های مختلف فکری و احزاب سیاسی در مصر چندان به درازا نخواهد انجامید.

از سوی دیگر تحولات سیاسی مصر برای بسیاری از کشورها تنها یک مسئله داخلی نیست. آنچه که اوضاع را در مصر پیچیده تر می کند نگاهی است که غرب و اسرائیل به این کشور دارند. از دید جهان غرب مصر ،به عنوان بزرگترین قدرت نظامی عرب، ستون اصلی صلح اعراب و اسرائیل محسوب می شود. سران آمریکا صلح مصر-اسرائیل را محور اصلی پایداری و امنیت منطقه می دانند و علاقمند هستند تا هر یک از برندگان نهایی این کشاکش -نظامیان یا مردم- که حکومت رسید مفاد صلح کمپ دیود را محترم بشمارند. در نهایت کاخ سفید دراین آرزو بسر می برد که پس از به پایان رسیدن ناآرامی ها در مصر، بار دیگر حکومت برآمده از این تحولات ،مانند دوران مبارک، دست دوستی به سوی اسرائیل دراز کند. ارتش مصر هنوز هم سالانه کمکهای نظامی بالغ بر 1.3 میلیارد دلاری از آمریکا دریافت می کند و آشکار است که واشنگتن و ارتش مصر پیوندهای گسترده ای با هم دارند.

آمریکا چشم امید به سرلشکر سامی حافظ عنان ،نفر دوم در شورای نظامی پس از طنطاوی، دوخته است و امیدوار است که وی بتواند بیشتر از طنطاوی مسیر آینده مصر را به سوی یک حکومت مردمی ،که در ضمن ضامن منافع آمریکا نیز باشد، بگشاید.

در حال حاضر شورای نظامی ادعا کرده است که می تواند حکومت را یک سال زودتر از آنچه قبلا وعده داده بود واگذار می کند. باید صبر کنیم تا ببینیم آیا ارتش از حق ویژه ای که برای خود در اداره این کشور قائل است خواهد گذشت یا مردم مصر ناچارند برای رسیدن به آزادی تلاش بیشتری به خرج دهند.

 

http://totallycoolpix.com/wp-content/uploads/2011/30012011_egypt_riots_02/egypt_07.jpg

نویسنده:

رضاکیانی موحد

 باهمکاری محمدحسین پاز

 منتشر شده در اطلاعات هفتگی 16 آذر 1390

در صورت استفاده در سایر وبلاگها و سایتها لینک مطلب در Wars and history و نام نویسنده و یا مترجم را ذکر کنید.



بر باد رفته،  تلاش قدرتهای جنگ سرد و سرویسهای اطلاعاتی برای به دست اوردن تکنولوژی و جمع آوری اطلاعات نظامی