جمعه 25 آذر 1390 05:23 ب.ظ نظرات ()


دریای جنوب چین؛ شاهراه حیاتی

دریای جنوب چین پس از پنج اقیانوس جهان  بزرگ‌ترین ناحیه دریایی جهان است. جزیره‌های واقع بر دریای جنوبی چین بالغ بر صدها عدد هستند. كشورهای چین، ویتنام، فیلیپین، مالزی، برونئی و تایوان بر سر مالکیت این جزایر ،و آبهای اطراف آنها، اختلافات دارند. کشور چین دریای جنوبی را ،كه دارای منابع غنی نفت و گاز است، از آن خود می‌داند. این دریا یك مسیر عمده كشتیرانی بین المللی است كه ارزش تجاری سالانه آن به 5000 میلیارد دلار بالغ می شود. همین منازعات میان كشورها باعث شده تا آمریكا نیز فرصت را مغتنم شمرده و كشورهای همسایه چین را به رزمایش های مشتركی دعوت كند كه حاصل آن جز تهدید و تشدید تنش ها در دریای جنوبی و فروش تسلیحات پیشرفته به كشورهای مذكور نیست.

شاید 30 سال قبل این پهنه دریایی برای پکن اهمیت زیادی نداشت اما امروزه که چین به یک قطب اقتصادی جهانی تبدیل شده است برای واردات مواد خام ،به ویژه نفت خام منطقه خلیج فارس، و صادارات کالاهای ساخت چین نیاز به یک مسیر امن کشتیرانی دارد.

 سواحل طولانی این کشور و ضعف مالی ارتش خلق چین هیچگاه به نیروی دریایی چین اجازه نداده بود تا خود را به عنوان یک نیروی دریایی قدرتمند نشان دهد. تا چند سال پیش، استراتژی دریایی چین بیشتر یک استراتژی دفاعی بود. تمرکز چین بیشتر بر روی ساخت زیردریایی هایی بود که بتوانند از سواحل این کشور دفاع کنند.

بهبود وضعیت اقتصادی چین و پیشرفت این کشور در فناوری های نظامی سبب شده تا چین در دهه گذشته شناورهای مدرنی را به خدمت بگیرد. این شناورهای مدرن به اضافه ناوهواپیمابری که سالها قبل از روسیه خریداری شد و اکنون در حال ملحق شدن به ناوگان رزمی این کشور است سبب می شود تا نیروی دریایی چین توانایی داشته باشد تا کیلومترها دورتر از سواحل این کشور به عملیات رزمی بپردازد. اکنون نیروی دریایی چین این توان را یافته است تا در مواقع بحرانی شریانهای اقتصادی این کشور را بازنگاه دارد.

آمریکا؛ رقیب چین در حوزه اقیانوس آرام

آمریکا چین را رقیب استراتژیک خود در منطقه اقیانوس آرام می‌داند و نگران افزایش قدرت نیروی دریایی ارتش این کشور است. واشنگتن یک استراتژی مهار چند جانبه را در برابر افزایش قدرت چین در پیش گرفته است. آمریكا پیشتر چندین پایگاه نظامی در كره جنوبی و ژاپن ایجاد كرده است. اگر به نقشه دقت شود می توان به سادگی فهمید که سواحل چین توسط کشورهای متحد یا دوست آمریکا به محاصره درآمده اند.

وضعیت جغرافیای سیاسی چین از دیدگاه کشتیرانی اصلا مطلوب نیست چرا که به هرحال کشتی ها برای رسیدن به بنادر چین ناچارند از تنگه هایی گذر کنند که کنترل آنها در اختیار کشورهای دیگر است. همین امر، اصرار چین را بر افزایش قدرت دریایی خود بیشتر می کند. این قدرت دریایی تا به امروز خود را در چند درگیری منطقه ای نشان داده است. در سال 1988 هنگامی که شناورهای چینی 3 فروند کشتی نظامی ویتنام را غرق کردند بیش از 70 دریانورد ویتنامی کشته شدند. در اواسط بهار نیز کابهای تحقیقاتی یک کشتی ویتنامی توسط شناورهای چینی قطع شد و سبب اعتراض ویتنامی ها شد.

چین همواره تلاش كرده است كه موضوع جزیره های مورد اختلاف را از طریق گفت وگوهای دوجانبه با پنج مدعی دیگر آنها به سرانجام برساند. پكن مخالف دخالت واشنگتن در این زمینه است.

خبرگزاری شین هوا در تحلیل تحرکات آمریکا درمنطقه می گوید:" این كشور اكنون راهبرد تازه نظامی را برای آسیا و اقیانوس آرام تنظیم كرده است ، از جمله اینكه از خیزش و ظهور چین جلوگیری كند." «یو تیه جان»، استاد مطالعات بین‌الملل دانشگاه پكن اعتقاد دارد:" در باطن آمریكا، نگرانی از رشد سریع چین وجود دارد. در عین حال اقدامات واشنگتن، راهبردی تبلیغاتی برای پیروزی اوباما در دور تازه انتخابات ریاست جمهوری آمریكاست. " واشنگتن سعی می کند تا با به چالش گرفتن چین در دریای چین تمرکز و توانایی چین را کاهش دهد و توجه چین را از توسعه رشد اقتصادی خود به درگیریهای منطقه ای منحرف کند.

هدف استراتژیک آمریکا در این بازی رسیدن به وضعیت نه جنگ نه صلح بین کشورهای درگیر مناقشه است. این امر به واشنگتن قدرت مانور می دهد تا خود را به صورت حامی کشورهای کوچکتر منطقه معرفی کند و همچنین مشتریانی برای صنایع تسلیحاتی خود فراهم آورد. استراتژی آمریکا محدود کردن قدرتهای منطقه ای توسط کشورهای همان منطقه می باشد.

اکنون آمریکا برای مهار چین بر روی سه محور تمرکز کرده است: محور آمریکا-استرالیا، محور آمریکا-فیلیپین و محور آمریکا-ویتنام. ممکن است که با افزایش تنشها در منطقه آمریکا به فکر ایجاد یک پیمان دفاعی مشترک ،شبیه پیمان ناتو، در منطقه شرق دور بیفتد. هر چند چنین سازوکاری با اعتراض شدید چین روبرو خواهدشد اما ممکن است آمریکا با ایجاد هراس در دل دوستان منطقه ای خود آنها را به ایجاد یک پیمان دفاعی ترغیب کند.


محور آمریکا-استرالیا

استرالیا یکی از متحدان اصلی آمریکا در منطقه آسیا و اقیانوس آرام است. در اواخر تیر و اوایل مرداد ماه سال جاری بزرگترین رزمایش نظامی این کشور با همکاری آمریکا و ژاپن به صورت هوایی، زمینی و دریایی در خلیج شولواتر و مناطق دیگری در کوئینزلند استرالیا آغاز انجام شد.

چند هفته قبل، آمریكا و استرالیا در جریان سفر اوباما به این کشور به توافق رسیدند كه 2500 نظامی و افسر و تفنگدار نیروی دریایی آمریكا تا سال 2016 میلادی در بندر شمالی داروین استرالیا مستقر شوند.

اوباما در بازدید از این کشور و در یک کنفرانس خبری گفت: "آمریکا تعهداتش نسبت به تمام منطقه آسیا و اقیانوس آرام را تقویت می کند و در عین حال، قصد ندارد که چین را از این روند مستثنی کند... پیام اصلی همان طور که قبلا گفته ام، نه فقط به طور علنی بلکه به شکل خصوصی به چین، این است که این کشور هم زمان با افزایش قدرتش، مسوولیت هایش نیز افزایش می یابد." باراک اوباما تاکید کرد که چین باید قواعد بازی را رعایت کند.

وزارت خارجه چین از رئیس‌جمهوری آمریكا و اظهارات وی در استرالیا، مبنی بر تقویت پایگاه‌های نظامی و حضور نظامیانش در منطقه اقیانوس آرام، انتقاد كرد. ظاهرا آمریکا برنامه های بلند مدتی برای حضور نظامی در استرالیا دارد.

محور آمریکا-فیلیپین

یكی از مناقشات اصلی در دریای چین جنوبی بر سر جزایر اسپراتلی است كه برروی ذخایر عظیم نفت و گاز طبیعی قرار دارد. ذخایر انرژی این منطقه در حدود ذخایر نفتی کشور کویت برآورد می شود. چین و كشورهای آ سه آن در سال 2002 میلادی به توافق رسیدند كه با همكاری متقابل از منازعات در این منطقه بكاهند.

در دوره ریاست جمهوری ماریا گلوریا ماکاپاگال- آرویو ،رئیس جمهور سابق فیلیپین، همکاری های نظامی این کشور با آمریکا رو به کاهش گذاشت. آرویو روابط اقتصادی گسترده ای با چین برقرار کرده بود. اما ظاهرا امروزه در فیلپین اوضاع تغییرکرده است. فیلیپین مدعی است که نیروهای چینی به قایقهای ماهیگیری فیلپینی تیراندازی کرده اند، یک کشتی تحقیقاتی فیلیپنی که در جستجوی منابع نفتی بود را مورد تعقیب قرار داده اند و در حال ساخت تأسیسات فراساحلی در آبهایی که فیلپین بر آنها ادعا دارد هستند.

در مقابل، پكن در اواسط تابستان به طرح فیلیپین برای انجام اكتشافات نفت و گاز در این منطقه اعتراض كرده است. این منطقه نزدیك‌ترین منطقه در دریای چین جنوبی به جزایر اصلی فیلیپین است كه چین مدعی آن شده است. این مناطق از نزدیك‌ترین ساحل كشور چین دست‌كم 800 كیلومتر فاصله دارند. ادعاهای جدید پكن هرچه بیشتر فیلیپین را مجاب می‌سازد تا به دنبال حكم سازمان ملل در خصوص مناقشات منطقه‌ای در دریای چین جنوبی باشد.

در حالی كه چین منطقه دریای جنوبی را متعلق به خود می داند ، فیلیپین تحت حمایت آمریكا رزمایش هایی درآب های این منطقه برگزار كرده كه خشم پكن را برانگیخته و هشدارهایی نیز از سوی چینی ها صادر شده است.

اوایل تابستان امسال سه هزار تفنگدار آمریكایی و فیلیپینی رزمایش مشترك 9 روزه ای را در نزدیكی جزایر مورد اختلاف اسپراتلی آغاز كردند. خبرگزاری رسمی فیلیپین در بیانیه ای از تبادل اطلاعات و فعالیت های مشترک مانند مبارزه با دزدی دریایی و قاچاق انسان به عنوان تمرین های اصلی نیروهای دریایی دو کشور در این مانور نام برده شده است. پایگاه های نظامی آمریکا در دهه 90 ،و با پایان جنگ سرد، از فیلیپین برچیده شد اما این دو کشور از سال 1952 دارای قرارداد دفاعی دوجانبه هستند.

ژنرال" چن بینگ" از آمریکا خواست نسبت به گفتار و رفتار خود سیاست محتاطانه تری در پیش گرفته و از ورود به مشکلات مرزی مربوط به کشورهای چین و فیلیپین و ویتنام پرهیز کند.

پس از این کشمکشها، "بنیگنو آكینو" ،رییس جمهور فیلیپین، راهی پکن شد. برخی از ناظران سیاسی تصور می كردند سفر وی به چین می تواند از تیره شدن روابط جلوگیری كرده و تنش ها را در مناسبات دوجانبه كاهش دهد اما ظاهرا این تصوری نادرست بوده است. البته توافقنامه ای در ارتباط با حل صلح آمیز این منازعات میان دو طرف امضا شد با این امید كه از شدت تنش ها كاسته شود اما به نظر می رسد هیچیك از طرفین قصد كاهش ظرفیت های نظامی خود را در دریای جنوبی را ندارد.

همزمان با سفر اوباما به استرالیا، هیلاری كلینتون ،وزیر خارجه آمریكا، نیز به فیلیپین سفر كرد تا با مانیل روابط نظامی نزدیكتری برقرار كند. هیلاری کلینتون در نشست خبری مشترک با "آلبرت دل روساریو" همتای فیلیپینی خود در واشنگتن گفت: "ما مصمم و متعهد به حمایت از استحکامات فیلیپین هستیم. "

در روز 15 آبان هیلاری کلینتون سخرانی خود در مانیل را برعرشه یک ناوجنگی امریکایی انجام داد و بر پیوند ناگسستنی نظامی بین آمریکا و فیلیپین تأکید کرد. اجرای این سخنرانی از عرشه ناو جنگی خود حاوی پیامی است که نشان دهنده حمایت نظامی آمریکا از نیروهای نظامی ضعیف فیلیپین دارد. او برای اشاره به دریای جنوبی چین از واژه "دریای غربی فیلیپین" استفاده کرد.

تا کنون آمریکا برای تقویت نیروی دریایی فرسوده فیلیپین دو ناو دست دوم خود را در اختیار این کشور قرار داده است. این کشتی ها ،که متعلق به گارد ساحلی آمریکا بوده اند، اکنون مدرنترین شناورهای رزمی فیلپین به شمار می روند و قرار است که برای حفاظت از آب های ساحلی فیلیپین بکارگرفته شود. همچنین قرار است تا نیروهای نظامی فیلپین با هلیکوپترها، شناورها و خمپاره اندازهای جدیدی مدرنیزه شوند. "ادواردو اوبان"  رییس ستاد كل نیروهای مسلح فیلیپین می گوید: "ارتش فیلیپین هشیار خواهد بود و گشت زنی های مستمر خود را در دریای جنوبی ادامه می دهد. " نیروی دریایی فیلپین امروزه شناورهای قدیمی و فرسوده ای دارد اما یک گروه کوچک ، ولی نخبه، تفنگداران دریایی را در اختیار دارد که می تواند آنها را در عملیات آبی-خاکی محدود بکاربگیرد.

27 مهر تا 7 آبان منطقه شاهد مانور نظامی مشترک مجدد آمریکا و فیلیپین در منطقه پالاوین بود. مانورهای دوجانبه با آمریکا حاوی این پیام است که فیلپین بیش از این در برابر پکن کرنش نخواهد کرد.

محور آمریکا-ویتنام

ویتنام از جمله کشورهایی است که بر سر مرزهای آبی خود با چین اختلاف دارد. این کشور نیز ،مانند فیلیپین، در تابستان امسال رزمایش نظامی مشترکی با آمریکا برقرارکرد. این رزمایش با وجود مخالفت های چین در آبهای دریای چین جنوبی به مدت یک هفته ادامه داشت. آمریکا در پاسخ به انتقادهای چین تأکید کرده که این رزمایش ها ارتباطی با تنش های اخیر در دریای چین جنوبی ندارد و این مانور به صورت سالیانه برگزار می شود. نیروی دریایی آمریکا این مانور را یک مانور غیر رزمی خوانده که بیشتر بر مسائلی مانند ناوبری و تعمیر و نگهداری تمرکز می کند.

 چین و ویتنام قول داده اند تا مشکلات شان را در صلح حل و فصل کنند و پکن به آمریکا اخطار داده است تا در کشمکشهای منطقه ای بر سر ادعاهای ارضی وارد نشود. نخست وزیر این کشور، نگوین تان دونگ، ادعاهای ویتنام درباره مرزهای آبی این کشور را "غیرقابل بحث" خواند.

واکنش چین

د ر اوایل تابستان چین برای نشان دادن قدرت دریای اش 10 فروند شناور خود را،ازجمله یک فروند زیردریایی، به مانور نظامی فرستاد. پکن در نظر دارد تا یک ماه دیگر یک مانور نظامی جدیدی را در منطقه غرب اقیانوس آرام آغازکند. این تصمیم یک هفته بعد از جدال دیپلماتیک آمریکا و چین و اعلام حضور آمریکا در منطقه آسیا و اقیانوسیه توسط باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا، اتخاذ شد.

وزارت دفاع چین گفت: "مانور اواخر این ماه با توجه به افزایش تنش در مورد مناقشات سرزمینی در حوزه آسیا و اقیانوسیه انجام می‌گیرید اما کشور خاصی را مورد هدف قرار نمی‌دهد." وزیر دفاع چین گفت: "آزادی عمل دریایی چین به هیچ وجه نباید محدود گردد." وی همچنین افزود:" تحرکات جدید دیپلماتیک واشنگتن حاکی از تلاش برای حضور همه جانبه در منطقه آسیا و اقیانوسیه است و حضور نظامی در استرالیا اولین نشانه آن است."

از سوی دیگر چین اولین ناوهواپیمابر خود را برای دومین آزمایش دریایی خود روانه دریاها کرده است. به خدمت گرفتن این ناوهواپیمابر در آینده نزدیک نشان می دهد که چین دوره جدیدی را در تاریخ نیروی دریایی خود آغازکرده است و اکنون توانایی رسیدن به اهدافش را در آبهای دوردست به دست آورده است و می تواند امینت خطوط کشتی رانی خود را در نقاطی به مراتب دورتر از قبل تضمین کند.

بعضی آگاهان سیاسی مانورهای نظامی آمریکا در منطقه دریای جنوب چین را بی معنی می دانند چرا که ممکن است این اطمینان خاطر را به کشورهای کوچک منطقه بدهد که می توانند با پشت گرمی آمریکا با چین درگیر شوند ولی کاملا آشکار است که در صورت یک درگیری نظامی واقعی آمریکا جرأت روبروشدن با چین را به صورت مستقیم نخواهد داشت. کلینتون اقرار کرده است که اجازه نمی دهد روابط چین و آمریکا خراب شود.

دستگاه دیپلماسی چین تنش با آمریکا را ناچیز خوانده است. "لیو ژنمین" ،معاون وزیر خارجه چین، آمریکا را یک بازیگر اصلی در آسیا از جنگ جهانی دوم به بعد خوانده است. چین سعی دارد تا کشورهای آس آن را که هنوز به طرف آمریکا کشیده نشده اند با کمکهای مالی و تکنولژیک خود به سوی پکن جذب کند. در حال حاضر 11.6 درصد مبادلات اقتصادی آ سه آن با چین است در صورتیکه این رقم برای آمریکا به 9.7 درصد می رسد

نویسنده

رضاکیانی موحد

 باهمکاری محمدحسین پاز

 منتشر شده در اطلاعات هفتگی 23 آذر 1390

در صورت استفاده در سایر وبلاگها و سایتها لینک مطلب در Wars and history و نام نویسنده و یا مترجم را ذکر کنید.


 جواب مسابقه سوم جنگها و تاریخ



بر باد رفته،  تلاش قدرتهای جنگ سرد و سرویسهای اطلاعاتی برای به دست اوردن تکنولوژی و جمع آوری اطلاعات نظامی


گانتر پرین؛ هیولایی در اعماق آب


حمله به سفارت انگلستان


لندینگ کرافت جدید کاتامران، راه حلی برای مهمترین و خطرناکترین بخش عملیات ابی خاکی،یعنی پیاده کردن نیروها در ساحل