پنجشنبه 12 بهمن 1391 07:48 ق.ظ نظرات ()

پس از عملیات موفق ثامن الائمه و شکست حصر آبادان آزادسازی منطقه ی دشت آزادگان در دستور کار نیروهای نظامی ایران قرار گرفت. آزادسازی شهر بستان در قسمت شمالی این منطقه بزرگترین هدف عملیاتی بود که عملیات طریق القدس نام گرفت.

منطقه ی عملیات یک مثلث قائم الزوایه بود که راس عمود آن در شمال شرقی منطقه قرار داشت. عراق در این گوشه یک خاکریز احداث کرده بود که به خاکریز عصایی شهرت یافته بود. به دلیل وجود تپه های رملی در قسمت شمالی خاکریز عصایی عراق تصور نمی کرد که ایران بتواند از این منطقه ی دشوار عبور کند و به همین دلیل خاکریز را تا عقبه ی خود ادامه نداده بود. این دشت رملی ،که عمقی در دود 20 تا 25 کیلومتر داشت، از طرف دشمن به عنوان تکیه گاه عقبه اش انتخاب شده بود.

وضعیت جبهه ی بستان

با شناسایی کاملی که توسط نیروهای اطلاعات عملیات سپاه در این ناحیه ی رملی انجام شد مشخص شد که عراق در این تپه ها حضور نظامی ندارد و با یک تک احاطه ای از میان رملها می توان به عقبه عراق در اطراف شهر بستان دست پیداکرد. به همین دلیل با رایزنی هایی که بین سپاه، ارتش و جهاد سازندگی انجام شد قرار شد که جاده ای از میان این تپه های رملی کشیده شود تا در زمان آغاز عملیات نیروهای پیاده و زرهی بتوانند از طریق آن خود را به پشت خطوط دشمن برسانند.

انجام این کار سخت و دشوار و در زیرگوش عراقی ها به واحد مهندسی جهاد سازندگی شهرهای دامغان و سمنان (در آن زمان تحت نظر جهاد خراسان) سپرده شده و کار احداث آن در دهه ی دوم آبان 1360 و به صورت شبانه  آغازشد. برای آنکه دشمن از وجود چنین جاده ای آگاه نشود روزها آن را استتار می کردند و فقط شبها عملیات جاده سازی انجام می گرفت.

پس از 3 هفته و در روز 6 آذر جاده ی موسوم به جاده ی پیروزی آماده شد. در ابتدا قرار بود که طول جاده در حدود 25 کیلومتر باشد اما به دلیل گوناگون تنها 15 کیلومتر اول جاده به پایان رسید. این قسمت از جاده جاده پیروزی نام گرفت. جاده ی پیروزی از  پشت تپه سبز شروع می شد و تا دیدگاه دوم ادامه می یافت. از دیدگاه دوم به بعد ،به دلیل وضعیت زمین، نیاز چندانی به جاده کشی نبود. در این قسمت از جاده برای مشخص شدن مسیر در شب به فاصله ی 100 به 100متر دستکهای کوتاهی نصب شد که به هر یک فانوس کوچکی آویخته بود. فانوسهای کوچک در شب عملیات روشن می شدند و وظیفه هدایت نیروهای تک کننده را برعهده داشتند. به همین دلیل این جاده ،که تقریبا 10 کیلومتر طول داشت، جاده ی فانوس نام گرفت. در انتهای جاده نیز یک باند هلیکوپتر برای استفاده یگانها در زمان عملیات احداث شد.

مسیر جاده پیروزی و جاده فانوس

زمان نهایی آغاز عملیات ساعت 30 دقیقه ی بامداد روز 8 آذر تعیین شد اما بعضی از یگانهای تک کننده 24 ساعت قبل تر حرکت خود را از طریق جاده ی پیروزی آغاز کردند تا در زمان آغاز عملیات در پشت خطوط دشمن موضع گرفته باشند.




با شنیدن رمز عملیات 11 گردان پیاده یک گردان زرهی و یک گردان مکانیزه از سپاه به همراه 1 گردان پیاده و یک گردان زرهی از ارتش(گردان 293 از تیپ 3 لشکر 92) از ارتش ،که از غروب حرکت خود را بر روی جاده شروع کرده بودند، تک خود را به سمت عقبه ی دشمن آغاز می کنند. مانور غافلگیرانه ایران از طریق تپه های رملی سبب می شد که تعادل مدافعین عراقی به سرعت به هم بخورد و در ساعت 6 صبح همان روز تنگه ی استراتژیک چذابه آزاد و تامین شود. با این حرکت نیروهای سپاه سوم عراق به دو نیم تقسیم شدند.

جهت حملات ایران در عملیات طریق القدس

اما تک ایران در محورهای میانی و جنوبی چندان موفقیت آمیز نبود و با وجود رخنه در بعضی از مواضع دشمن و تصرف پل سابله با کشیده شدن درگیری ها به روشنی روز ایرانی ها ناچار به عقب نشینی شدند. پس از این بن بست در روز دوم عملیات تصمیم گرفته شد تا همان نیروهای خودی که در سمت شمال عقبه ی عراق را دور زده بودند و تنگه چزابه را بسته بودند با چرخش به سمت جنوب شرقی و عبور از پل ابوچلاچ به سمت بستان تک کنند. با موفقیت این تک شهر بستان پس از 412 روز اشغال آزاد شد. پس از آزاد سازی بستان جهت فلش حمله ی ایران متوجه سابله شد و در نتیجه ی پیشروی رزمندگان ایرانی به سمت پل سابله نیروهای مدافع عراقی مواضع خود را ترک کردند و به جنوب رود سابله گریختند. پاتک های عراق در روز دوم (برای عقب راندن ایران از تنگه ی چزابه) و در روز سوم (در جهت تنگه ی چزابه و جاده ی تعاون) و در روز ششم (سابله) ناکام ماند.

پاتک عراق به سابله

در روز 30 آذر عراق که موقعیت خود را محصور در عوارض زمینی نامناسب تشخیص داده بود با استفاده از آتش توپخانه نیروهای خود را به کلی از منطقه خارج کرد و تا پشت رودخانه نیسان عقب نشست تا بتواند مواضع پدافندی مناسبتری اتخاذ کند.

عقب نشینی عراق به پشت رودخانه نیسان

در انتهای عملیات طریق القدس 650 کیلومتر از خاک میهن (شهر بستان به علاوه ی 70 روستا و 5 پاسگاه مرزی) و تنگه ی چزابه آزادشدند.

منبع :فصلنامه نگین ایران شماره 37 تابستان 1390

دشت آزادگان در جنگ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی چاپ دوم 1387 صفحات 98 تا 105

پی نوشت:

عملیات طریق القدس اولین عملیاتی بود که در آن سپاه نیروهایش را در قالب تیپ سازماندهی کرد.

سازمان رزم خودی

استعداد دشمن

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

تیپ 1 عاشورا( 9 گردان پیاده)

تیپ 2 کربلا(3 گردان پیاده)

تیپ 3 امام حسین(ع) (8 گردان پیاده)

تیپ 4 امام سجاد (ع) (9 گردان پیاده)

تیپ امام حسن(ع) (3 گردان پیاده)

گردان 30 مکانیزه

نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران

تیپ3 از لشکر 92 زرهی

تیپهای 1و2 از لشکر 16 زرهی

8 گردان توپخانه

تیپهای 30زرهی، 16 زرهی و 25 مکانیزه از لشکر 6 زرهی

تیپ 26 زرهی از لشکر 5 مکانیزه

تیپ 12 زرهی از لشکر 3 زرهی

تیپ گارد ریاست جمهوری

تیپهای 31 و 33 نیروی مخصوص

تیپ 48 پیاده از لشکر 11 پیاده

تیپ 96 پیاده

تیپ 93 پیاده از لشکر 4 پیاده کوهستانی

تیپ 23 پیاده از لشکر 8 پیاده

تیپ 422 پیاده

یک تیپ از جیش الشعبی

نیروهای کماندویی لشکر7

6 گردان توپخانه

تلفات خودی

تلفات دشمن

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

674 نفر شهید

نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران

125 نفر

8500 نفر کشته و مجروح؟؟

546 نفر اسیر

170 دستگاه تانک و نفربر

200 دستگاه خودرو

13 فروند هواپیما

4 فروند هلیکوپتر

غنیمتی

15 دستگاه تانک و نفربر

250 دستگاه خودرو

30 قبضه توپ ضدهوایی

120 دستگاه مهندسی

19 قبضه توپ صحرایی




در صورت استفاده در سایر وبلاگها و سایتها لینک مطلب در Wars and history و نام نویسنده و یا مترجم را ذکر کنید.



عملیات برون مرزی سپاه قبل از آغاز جنگ برای خفه نمودن آتش توپخانه عراق 



شرکت های کاغذی و ماشین نظامی صدام



مستندی درباره ی اف 14 های ایران در نبرد